Geoturystyka

Geoturystyka

Wyprawy - Górskie wyzwania

Tien-szan - wyprawa Studenckiego Koła Naukowego Geologów

1W wyprawie uczestniczyli studenci III roku: Sebastian Harzowski, Arkadiusz Lach, Monika Mularz i Małgorzata Rusek (kierownik wyprawy) oraz opiekunowie naukowi: dr hab. inż. Jan Bromowicz i dr hab. inż. Jan Kuśmierek, profesorowie AGH. Celem wyprawy było zapoznanie się z budową geologiczną i złożami surowców mineralnych Kirgistanu, a w szczególności z rozwojem różnowiekowych formacji skalnych, tektoniką i geomorfologią masywów górskich i zapadlisk neotektonicznych.

Wyprawa trwała pięć tygodni, od 22.07. do 25.08.1998 r. Do stolicy Republiki Kirgijskiej - Biszkeku (poprzednio Frunze), odległego o ok. 5 tys. km, dojechaliśmy pociągiem przez Białoruś, Rosję i Kazachstan.

Kirgizja jest krajem nieco mniejszym od Polski (ok. 200 tys.km2), położonym między 36 i 44o szer. geograficznej północnej, o klimacie kontynentalnym - ciepłym. Prawie połowa kraju leży na wysokościach ponad 2500 m n.p.m. Jego terytorium obejmuje dwa olbrzymie systemy górskie:

  • zachodnią część masywu Tien-Szan z najwyższą kulminacją, szczytem Pobiedy (7439m);
  • oraz północną część masywów górskich Pamiro-Ałaju ze szczytem Lenina (7136m).

2Oba te systemy składają się z szeregu łańcuchów górskich zbudowanych z formacji prekambryjskich i paleozoicznych, a w części południowej również mezozoicznych, które rozdzielone są głębokimi kotlinami wypełnionymi przez molasy neogeńskie; największe z nich to zapadlisko jeziora Issyk-Kul i dolina Fergany (ryc.1- mapa z ksiażki). Jest to obszar o tektonice fałdowo-blokowej, zdyslokowany uskokami o dużej aktywności sejsmicznej; powszechnie występują też intruzje skał magmowych i pokrywy wulkaniczne. W Kirgizji odkryto liczne złoża rud polimetalicznych: rtęci, antymonu, cynku, ołowiu i złota, oraz znaczące zasoby surowców skalnych siarki, ropy naftowej i węgla, a także liczne źródła wód termalnych o unikalnym składzie.

Trasa wyprawy o długości ponad 3000 km (w obrębie Kirgistanu), wiodła przez: góry Kungejskie, kotlinę Issyk-Kul, góry Terskie, kotliny Kaczkorki i Narynu, góry i dolinę Fergany, góry Ałajskie oraz dolinę Ałaju i góry Zaałajskie (przynależne do Pamiru), wyznaczające granicę z Tadżykistanem.

3Od strefy przygranicznej trasa powrotna wiodła wzdłuż dorzecza Kara-Darii, przełomem rzeki Naryn (górna Syr-Daria) przez góry Fergańskie, a następnie kotliną Susamyru i przez góry Kirgiskie, kończąc się w Biszkeku (patrz mapa). Stąd nastąpił powrót do Krakowa, również pociągiem.

W trakcie wyprawy, jej uczestnicy zapoznali się z profilami formacji geologicznych budujących góry Terskie i Fergańskie oraz geomorfologią i morfotektoniką wyższych partii gór Zaałajskich i Terskich, u podnóży lodowców. Najbardziej interesujące informacje z zakresu geologii stosowanej uzyskano zwiedzając liczne złoża, m.in.:

  • złoża surowców skalnych; sjenitów w górach Kirgiskich i kotlinie Kaczkorki; wapieni karbońskich w górach Kungejskich i górnoproterozoicznych marmurów w górach Susamyrskich;
  • kopalnie złota w górach Kirgiskich oraz wtórne złoża aluwialne w górach Dżetym;
  • ujęcia wód termalnych koło miejscowości Dżetym-Oguz w górach Terskich oraz Dżałał-Abad w dolinie Fergany;
  • pole naftowe Czangyr-Tasz w dolinie Fergany o unikanym typie pułapek złożowych, ekranowanych na wychodniach zgęstniałą ropą.

26

AGH
Akademia Górniczo-Hutnicza
im. Stanisława Staszica
Wydział Geologii, Geofizyki
i Ochrony Środowiska
Katedra Geologii Ogólnej i Geoturystyki
al. Mickiewicza 30,
30-059 Kraków
link: journals.agh.edu.pl/geotour