Geoturystyka

Wyprawy - Dookoła świata

Islandia - Wyprawa naukowa 2004

÷Europa, Islandia, Grzbiet Śródatlantycki

logo1 W sierpniu 2004 ekipa koła naukowego Geologów składająca się z 8 osób, wyrusza na wyprawę na Islandię. Celem wyprawy było odwiedzenie unikalnej wychodni grzbietu środkowoatlantyckiego nad powierzchnią oceanu oraz związanych z nim pejzaży działalności wulkanicznej, tektonicznej i lodowcowej.

Opis od strony geologicznej

mapa2

Islandia jest wyjątkowym naturalnym laboratorium, gdzie prawie wszystkie zasadnicze procesy geologiczne mogą być obserwowane gołym okiem. Duża aktywność wulkaniczna i związane z nią procesy połączone z szybką erozją, uczyniły Islandię urozmaiconym środowiskiem. Krajobraz zmienia się tu jak w kalejdoskopie, malownicze porośnięte trawą pastwiska, stożki wulkanów, rozległe pola lawowe, tęczowe góry, lodowce drażniące oczy swą białością, gejzery i niezliczone wodospady, to tylko cząstka tego co ma do zaoferowania ta niezwykła wyspa. Islandia jest częścią grzbietu Środkowoatlantyckiego. Leży na styku platformy północno-amerykańskiej i platformy euroazjatyckiej, które odsuwają się od siebie powoli, o kilka cm w ciągu roku. Islandia oraz Dzibudzi nad Zatoką Ardeńską we wschodniej Afryce, są jedynymi miejscami na Ziemi, w których ryft oceaniczny wystaje ponad powierzchnię oceanu. Ryft przecina Islandię z południowego-zachodu na północny-wschód. Towarzyszy mu aktywna strefa wulkaniczno-sejsmiczna.

tabela3

Jak widać na załączonej tabeli stratygraficznej historia Islandii rozpoczyna się we wczesnym miocenie. Najstarsze skały znajdujące się w Polsce to prekambryjskie łupki sowiogórskie, które liczą od 0.9 - 4mld lat, Islandia natomiast powstała zaledwie 25 mln lat temu i jest to niesamowicie młoda wyspa, zbudowana głównie ze skał trzecio i czwartorzędowych. Uformowana została przez wylewy lawy z wnętrza Ziemi poprzez szczelinę, która powstała na skutek rozsuwania się platform północno-amerykańskiej i euroazjatyckiej. Wyspa jest ciągle nadbudowywana w czasie kolejnych erupcji.

Rady dla turystów
Islandia jest krajem trudno osiągalnym przez turystów ze względu na bardzo drogi dojazd.
Najszybciej i najwygodniej, dostać się na Islandię SAMOLOTEM. Wylot z Krakowa z lotniska Balice do Kopenhagi(SAS), a następnie stamtąd linią Icelandair do Keflaviku - to miasteczko położone 50 km od stolicy kraju Rejkiaviku. Stolica niestety nie dysponuje lotniskiem międzynarodwym. Cena takiego przelotu w obie strony to około 2200 zł. Podróż trwa około 5h. Na Islandii zegarki przestawiamy 2h do tylu.:)
Jedynym sposobem na dokładne zwiedzenie i dotarcie do najciekawszych obiektów geologicznych jest wynajęcie samochodu terenowego najlepiej z napędem na cztery koła ;). Samochód można wynająć od razu po wylądowaniu na lotnisku w Keflaviku. Do wyboru dostępne są liczne firmy zajmujące się wynajmem samochodów. M.in. firma Herz oraz Avis. Niestety Islandia jest jednym z najdroższych państw w Europie i aby wynająć auto terenowe trzeba zapłacić około 150 euro.
Mieszkańcy Islandii są bardzo mili i gościnni. Choć językiem urzędowym jest język islandzki, jednak nie ma najmniejszych problemów z dogadaniem się, nie spotkaliśmy żadnego islandczyka, który nie umiałby angielskiego. Noclegi na campingach są względnie tanie, dysponują ciepłą wodą. Do tego celu wykorzystane są źródła geotermalne, których znajduje się bardzo wiele na terenie wyspy. Cena na większości takich campingów wynosi około 600 ISK (krony islandzkie). Na campingach, które nie są zlokalizowane na terenie grących źródeł cena jest podobna, jednak trzeba płacić za prysznic (100 ISK).
Ciekawostką jest to, na wyspie nie ma linii kolejowej!!!

Gejzery

4 5Charakterystyczną odmianą gorących źródeł są dla Islandii gejzery, które wyrzucją gwałtownie w pewnych odstępach czasu (niekiedy stałych) gorącą fontannę wody i pary wodnej.    Na południu kraju znajduje się najbardziej znany na świecie gejzer Stori Geysir, czyli tzw. Wielki Gejzer. W przeszłości źródło to wyrzucało słup wody na wysokość około 70m, w 30 minutowych odstępach czasu. Obecnie jak widac na zdjęciu niestety słynny gejzer jest uśpiony. Słowo "gejzer" pochodzi właśnie od nazwy tego najsławniejszego gorącego źródła i jest powszechnie używane na określenie tego zjawiska natury. Po islandzku "geysir" oznacza wytrysk.
W pobliżu Wielkiego Gejzeru znajduje się kilka mniejszych gejzerów. Najaktywniejszy jest Strokkur Geyjsir - wyrzuca on wodę na wysokość około 20 m, co kilka minut.
W okolicy znajdują się również dwa słynne gorące źródełka połączone ze sobą o przepięknych kolorach.

Geotermia

6 7 Na Islandii znajduję się bardzo dużo gorących źródeł, gdyż bardzo często aktywności wulkanicznej towarzyszy aktywność geotermalna. Budowane są tu liczne elektrownie, które wykorzystują obszary geotermalne do ogrzewania mieszkań (około 86% budynków w kraju). Stolica kraju czerpie ciepło z gorących źródeł. Na terenach geotermalnych budowane są również liczne baseny na otwartym powietrzu, w których można wygrzewać się nawet w zimie.    Na północy kraju znajduje się jeden z największych obszarów geotermalnych Islandii Namafjall, z licznymi gejzerami i wulkanami błotnymi. Panuje tu niesamowicie nieprzyjemny zapach unoszącego się w powietrzu siarkowodoru, jednak po kilkunastu minutach można się przyzwyczaić.
Dookoła gejzerów i wulkanów błotnych znajdują się żółty nalot - to liczne wytrącenia siarki, które kiedyś były wykorzystywane do produkcji prochu.

Błękitna Laguna

89 Błękitna Laguna to jedno z najsłynniejszych naturalnych geotermicznych źródeł na świeżym powietrzu, otoczonym przez pola lawowe i czarne piaszczyste plaże. Oddalony jest tylko 40 km od Reykjaviku, 20 km od międzynarodowego lotniska w Keflaviku. Woda ma temperaturę 37 - 39 stopni C (przy ujściu z Ziemi 70 stopni C). To jedna z popularniejszych atrakcji turystycznych Islandii gdzie przybywają każdego dnia tłumy turystów. Relaks w ciepłej parującej wodzie w przepięknej scenerii to na pewno niezapomniane przeżycie. Skorzystać można również z naturalnych oszklonych saun. Dzięki soli, zielonawoniebieskim algom, miękkiemu białemu błotku krzemionki jest to jedno ze skutecznych miejsc gdzie, można leczyć różne choroby skóry. Oczywiście na wyspie znajduje się więcej mniejszych ale podobnych "Błękitnych Lagun" - jak to na północy kraju w pobliżu jeziora Myvatn. W cieplutkiej zdrowej wodzie można się wygrzewać o każdej porze roku. Miejsce to otwarte jest 7 dni w tygodniu do godziny 1.00 w nocy. Wstęp kosztuje 1000 ISK za dzień.    Na północy kraju na obszarach geotermalnych znajdują się liczne groty, jaskinie z ciepłą wodą. Bardziej odważni mogą pomoczyć w niej nogi. Woda ma temperaturę powyżej 50 0 C.

Lodowce

1011 Lodowce są najbardziej charakterystycznym elementem krajobrazu Islandii. Zajmują one 12% powierzchnii kraju. Na południu kraju znajduje się lodowiec Vatnajökull. Jest to największy lodowiec w Europie. Jego powierzchnia to 8400 km2 (jego powierzchnia jest równa powierzchni wszystkich lodowców razem wziętych w całej Europie). Zajmuje trzecie miejsce, co do wielkości na świecie. Na jego południowym fragmencie Oraefajökull, znajduje się najwyższy szczyt Islandii Hvannadalshnukur (2119 m.n.p.m), będący zarazem największym wulkanem na wyspie (przykryta wiecznym lodem kaldera ma powierzchnię 12 km).   

Na lodowiec organizowane są liczne wycieczki, przede wszystkim na najwyższy szczyt Islandii. Wyprawa trwa od 15 do 20 godzin i wymaga bardzo dobrej kondycji fizycznej oraz wynajęcia przewodnika, gdyż samemu taka wyprawa jest zbyt niebezpieczna ze względu na liczne szczeliny i ciągle zmieniający się lód.
Jest to dość kosztowne, ale naprawdę warto przeżyć coś takiego. Dostaje się odpowiedni sprzęt taki jak raki, czekan, każdy spięty jest liną, idzie równym tempem jeden za drugim. Co kawałek napotyka się szczeliny. Podejście na sam szczyt jest najbardziej niebezpieczne i najbardziej strome, gdyż praktycznie trzeba wspinać się po lodzie do góry. (oczywiście z asekuracja przewodnika i pozostałych turystów).
Będąc na Islandii warto wybrać się na taką wyprawę, gdyż jest to nie zapomniana przygoda.

12 13 Na południowej krawędzi Vatnajökull znajduje się malownicza laguna Jökulsárlón - powstała w efekcie ocieplania atmosfery i topnienia lodowca.

Temperatura wody wynosi tu 20 stopni C, a głębokość zbiornika dochodzi do 100m. Pływają tu oderwane od czoła lodowca liczne góry lodowe. Można popływać wśród nich turystycznym statkiem.

1514 Innym ciekawym lodowcem jest znajdujący się na zachodzie wyspy lodowiec Snafellsjökull. Pod lodowcem znajduje się wulkan. Miejsce to emanuje niezwykłą energią, ponoć jest to najbardziej tajemnicze miejsce w Islandii, gdzie wszystko może się zdarzyć. Niektórzy twierdzą, że jest to miejsce, gdzie spotykają się kosmici! Bohaterowie Juliusza Verne'a swą podróż do wnętrza Ziemi rozpoczęli tutaj.

Wodospady
Na wyspie znajduje się bardzo dużo przepięknych wodospadów.

1617 Najsławniejszym wodospadem Islandii i jednym z naturalnych cudów świata jest wodospad Gullfoss (Złoty Wodospad). Znajduje się on na południu kraju w pobliżu słynnego Geysiru. Usytuowany jest na potężnej lodowcowej rzece Hvita (tzw. Białej Rzece). Jest wysoki na 32 metry.

18 19 Godafoss(Wodospad Bogów) - wysoki na 12 metrów wodospad na rzece Skjalfandafljot położony dolinie Bardardalur (północna Islandia). Według legendy, po przyjęciu chrześcijaństwa w 1000 roku, zrzucono z niego bożki pogańskie.

20 21 Svartifoss - "Czarny Wodospad" na tle bazaltowych kolumn (bazalty z pieknie wykształconym ciosem w postaci sześciokątnych słupów). Wodospad znajdująe się na terenie Parku Narodowego Skaftafell (do którego należy także fragment Vatnajokull).

22 23 Skogafoss - jak głosi legenda istnieje jaskinia za wodospadem gdzie ukryta jest skrzynia ze skarbem wikinga Trasi. Warto wspomnieć również o wodospadzie Dettifoss - gdyż jest to najpotężniejszy wodospad Europy. Wysoki na 44 m. W ciągu sekundy spiętrza on około 193 m3 wody. Usytuowany jest na rzece Jokulsa, która swe początki bierze z największego lodowca Europy Vatnajökull. Niestety tnie udało nam się go zobaczyć.

Wulkany
Islandia jest jednym z najbardziej aktywnych wulkanicznie miejsc ma Ziemi, gdyż leży na granicy płyt kontynentalnych. Znajduje się tu około 140 wulkanów wśród których 26 jest aktywnych. Dużą część powierzchnii zajmują pozostałości niedawnego wulkanizmu w postaci wyżynno-górzystych pokryw lawowych. Taki krajobraz niekończących się pól lawowych porośniętych mchem jest bardzo częsty na wyspie

24 25 Najbardziej znanym wulkanem Islandii jest niewątpliwie wulkan Hekla. Znajduje się w południowo-zachodniej części kraju. Jest to stratowulkan przykryty śniegową czapą. Jest jednym z najwyższych czynnych wulkanów wyspy jego wysokość to 1491 m. Należy do najbardziej aktywnych. Wybucha regularnie co 10 lat. (ostatni wybuch miał miejsce w 2000 roku). Tereny Hekli są słabo zaludnione i nie przynoszą dużych strat. Wulkan przez wieki uważany za wrota do piekieł, gdzie płonęły dusze grzeszników.

2627 Wulkan Krafla - usytuowany na północy kraju w okolicy jeziora Myvatn, jednego z większych na Islandii. Krafla to wulkan szczelinowy. Ostatnia erupcja wulkanu to rok 1984. W maju 1724 r. miały miejsce najdłuższe erupcje w historii trwające aż do 1729 roku. Na zdjęciach zobaczyć można jak wyglada teren wulkan Krafla, obecnie 20 lat po wybuchu. Widoczna przepiękna sceneria pól lawowych przecięta szczeliną z której gdzie niegdzie wydobywa się gorąca zasiarczona para. Czerwone zabarwienie lawy świadczy o utlenienie Fe.

Wielki krater (Kerid) powstał w wyniku wybuchu Krafli. Obecnie wnętrze krateru wypełnia jeziorko, jednak kilkadziesiąt lat temu krater ten wyrzucał gorące błoto.

28 29 Na południu kraju znajduje się obszar Lakagigar (Laki Craters). Tu na szczelinie długości 25km rozciąga się około 100 stożków wulkanicznych, największy to Laki 818m n.p.m. W 1783 roku nastąpiła tu największa erupcja wulkaniczna w historii. Lawa pokryła wtedy 565 km2. Erupcja Laki była największą klęską żywiołową, jaka nawiedziła kiedykolwiek Islandię. Z powodu następstw wybuchu zmarło około 10 tysięcy osób.

Grimsvotn - czynny wulkan, znajduje się pod największym lodowcem Europy. Wysokość 1719 m.n.p.m. Wybuch miał miejsce w 1996 roku spowodował olbrzymią powódź w tym rejonie. Ostatni wybuch miał miejsce 2 listopada 2004. Słup popiołu i dymu wzbił się na wysokość do 13 tysięcy metrów. Wybuch ten nie miał na szczęście konsekwencji dla ludzi. Erupcja trwała kilka dni.

31 32 Jezioro myvatn (tzw. jezioro muszek) to jedno z największych na Islandii. Jego powierzchnia to 37,3 km2, głębokość dochodzi do 2-4.5 m. Powstało ok. 35 tys. lat temu. Okoliczne pseudokratery, powstały 2,5 tys. lat temu, gdy wielkie ilości lawy wlały się do jeziora a nagromadzona pod powierzchnią para gwałtownie wydostawała się na zewnątrz. Znajdują się tu liczne ścieżki turystyczne, na niektóre z kraterów można wejść.


Inne atrakcje geoturystyczne
Islandia jest częścią grzbietu Środkowoatlantyckiego. Leży na styku platformy północno-amerykańskiej i platformy euroazjatyckiej. Ryft oceaniczny wystaje ponad powierzchnię oceanu. Najefektywniej obserwować to możemy na obszarze Thingvellir oraz na półwyspie Reykjanes.

33 Thingvellir (są to tzw. Pola Sejmowe). Od 930 roku zbierał się tu Althing - najstarszy parlament świata. Ustalano wtedy nowe prawa, przeprowadzano procesy. Na terenie tym znajduje się największe jezioro Islandii - Tingvallavatn (o powierzchnii 83,7 km2). Wchodzi w skład Narodowego Parku Tingvellir.

34Kolejnym miejscem gdzie możemy obserwować wystający na powierchnii grzbiet śródooceanicny jest Płw. Reykianes. Zbudowano tu nawet most łączący dwa kontynenty (Ameryke Północną i Europę).    Zgodnie z teorią kontynentalnego dryftu, w tym miejscu płyty rozsuwają się w tempie 2 cm na rok. Platforma północno-amerykańska przesuwa się z prędkością 1 cm na rok w kierunku północno-zachodnim, a platforma euroazjatycka z tą samą prędkością na południowy wschód.

35 To oczywiście nie wszystkie atrakcje geologiczne jakie znajdują się na wyspie. Na północy kraju znajduje się Dimmuborgin. To nierówna kolista podobna do tarczy struktura o średnicy 2km. Tworzy ona naturalny labirynt z zastygłej lawy. Lawa wtargnęła na ten teren i gdy zastygła utworzyła liczne ciekawe struktury jaskiniowe, wały lawowe. Gdy zachodzi słońce skały nabierają różne ciekawe, a nawet straszne kształty. Dimmuborgin czyli "Mroczne Skały" jak mówią ludowe wierzenia są domem "Ukrytych ludzi".

36 Landmannalaugar - Tęczowe Góry. Znajdują się na południu kraju. Zawdzięczają swoją nazwę malowniczo ubarwionym skałą liparytowym.

Słupy bazaltowe - Dverghamrar. Pradawne opowieści mówią o krasnoludach lub elfach, które zamieszkują to miejsce. Jak powstały te efektowne kolumny bazaltowe?

37Charakterystyczne dla Islandii są również domki torfowe. Były wznoszone od IX w., zbudowane z bali drewnianych, osadzone w ziemi, ocieplane wewnątrz blokami darni i torfu.

Więcej zdjęć w galerii.
Zapraszam również na naszą stronę internetową
Zdjęcia umieszczone w pracy są autorstwa: Iwony Strzyżewskiej, Tomasza Stockiego, Macieja Maneckiego, Tomasza Topolskiego.


26

AGH
Akademia Górniczo-Hutnicza
im. Stanisława Staszica
Wydział Geologii, Geofizyki
i Ochrony Środowiska
Katedra Geologii Ogólnej i Geoturystyki
al. Mickiewicza 30,
30-059 Kraków
link: journals.agh.edu.pl/geotour