Geoturystyka

Relacje z podróży - Europa

Geoturystyczne Zakamarki Okolic Żegociny

÷Polska,Pogórze Wiśnickie

Wprowadzenie

000O Żegocinie słyszał chyba każdy, kto z jakichkolwiek powodów interesował się geologią Karpat. Od tej miejscowości pochodzi nazwa strefy lanckorońsko-żegocińskiej. Strefa ta to antyklinalne wypiętrzenie rozciągające się wzdłuż kontaktu serii magurskiej i śląskiej w miejscu ich największego wygięcia ku północy. Wciskając się między dwie silnie pofałdowane płaszczowiny komplikuje ona jeszcze bardziej i tak wystarczająco skomplikowaną budowę geologiczną podnóża Beskidów. Turysta nie ma obowiązku znać wszystkich występujących w okolicy odmian łupków, piaskowców czy margli ani ich wzajemnego położenia. Ma jednak prawo coś z tych geologicznych rozmaitości zobaczyć, jeśli zawita w te strony. Mam nadzieję że ten artykuł, który napisałem na podstawie kilku wycieczek w okolice Żegociny będzie w tym pomocny.

Geologiczny Park Piaskowców Grodziskich

002Tą szumną nazwą określa się dziś wyrobisko nieczynnego kamieniołomu piaskowca w Żegocinie. Jak sama nazwa wskazuje, w wyrobisku odsłaniają się warstwy grodziskie wieku dolno kredowego. Są to zapadające mniej więcej na południe beżowe ławice piaskowców poprzekładane ciemnoszarymi  łupkami. Występują tu również żwirowce ilaste i margle szare.  Warstwy piaskowców i łupków odsłaniają się również w korycie Żegocińskiego potoku, u podnóża wyrobiska. Nad potokiem zbudowano mostek, który umożliwia swobodny dostęp do kamieniołomu od strony szosy wiodącej od północy do Żegociny. W samym wyrobisku znajduje się tablica zawierająca poglądowe informacje na temat geologii tego miejsca. Zapewne z uwagi na swoja dostępność kamieniołom ten już od XIX wieku cieszy się zainteresowaniem geologów. Eksploatację kamienia zakończono w 1961 roku. Nie osłabiło to jednak naukowych zainteresowań geologów. Dlatego także we współczesnych publikacjach naukowych można znaleźć sporo szczegółowych informacji na temat występujących tu skał. Po zwiedzeniu kamieniołomu proponuję opuścić Geologiczny Park Piaskowców Grodziskich i obejrzeć znajdujące się w pobliżu znacznie piękniejsze zakątki, o których literatura naukowa wie albo niewiele albo zgoła nic.

Przełom Saneczki

010Potok Saneczka jest lewym dopływem Saneckiego Potoku zwanego również Żegocińskim. Źródła Saneczki znajdują się w Masywie Kamionnej zaś ujście w miejscowości Łąkta Górna. Na odcinku pomiędzy drogą wiodącą z Żegociny do Bełdna a przysiółkiem Łąkty Górnej o nazwie Wąsówka Niżna potok tworzy przełom pomiędzy wzniesieniami Pogórza Wiśnickiego. Aby dotrzeć do dolnego krańca przełomu trzeba od kamieniołomu w Żegocinie udać się ok. 2 km na północ drogą wojewódzką nr 965, a we wspomnianym przysiółku skręcić w boczną drogę ku zachodowi. Niebawem droga dochodzi do koryta potoku. Stąd trzeba iść w górę potoku. Przełom jest prawie w całości zalesiony. Można iść korytem potoku lub leśną drogą.  Częstokroć droga biegnie korytem, więc nie ma problemu z wyborem trasy. U wylotu doliny znajduje się odsłonięcie skalne, w którym można zobaczyć zapadające stromo na południe grubą ławicę piaskowca, nad którą zalega równie gruba ławica łupków a na niej pakiet cienkoławicowych piaskowców i łupków.  Istny koncentrat georóżnorodności. Dalej zaczyna się dziki wąwóz. Przy suchej pogodzie potok niesie bardzo mało wody i nie utrudnia marszu. Jednakże liczne ślady gwałtownych wezbrań pozwalają wyobrazić sobie, że w czasie nawalnych opadów musi tu być istna kipiel.  Świadczą o tym podcięcia erozyjne brzegów, kilkumetrowej wysokości z odsłoniętymi korzeniami drzew oraz liczne pnie poprzewracanych drzew. Dolina jest asymetryczna. Prawe (orograficznie) zbocze jest bardziej strome i więcej tu wychodni gruboławicowych piaskowców. Na lewym brzegu piaskowców jest znacznie mniej, za to można a obejrzeć odsłonięcia różnokolorowych łupków i utworów zwietrzelinowych, w tym charakterystycznych pasiastych zwietrzelin.  Dorodny mieszany las dopełnia dzikiej scenerii przełomu. W górnej części przełomu odsłonięć skalnych jest coraz mniej a droga coraz mniej wyraźna. Coraz trudniej jest poruszać się wzdłuż koryta i w końcu trzeba na przełaj wspiąć się na zbocze, a następnie skrajem lasu dojść do drogi z Żegociny do Bełdna. Idąc w kierunku zachodnim dochodzi się do centrum wsi. Stąd drogą do Kamionnej można podejść do następnej doliny.

Przełom Rdzawki

012Potok Rdzawka tworzy swój miniaturowy przełom pomiędzy Bełdnem a Kamionną opływając od strony zachodniej wzgórze Połom. Nie prowadzi tam żadna ścieżka. Stosunkowo najłatwiej dojść przez las od strony Bełdna. Dojście wzdłuż koryta jest łatwiejsze orientacyjnie, ale wymaga przedzierania się przez gęste zarośla. Kiedy już uda się tu dojść, to na bardzo krótkim odcinku można podziwiać niezwykłą różnorodność budowy geologicznej. U górnego krańca przełomu w korycie potoku odsłaniają się kompleksy łupków z cienkimi ławicami piaskowców, dalej w dół potoku napotkamy malowniczą kaskadę założoną na grubej ławicy piaskowca.  Z lewego brzegu wystaje cienkie skalne żebro. Jeszcze dalej potok opływa piaskowcowe skałki na prawym brzegu. Nad całością przełomu góruje wysokie urwisko. Po obejrzeniu przełomu najlepiej wrócić do asfaltowej drogi z Bełdna do Kamionnej. Turystom korzystającym z komunikacji publicznej polecam przejście w kierunku wschodnim do Żegociny, gdzie zatrzymują się liczne busy na trasie Kraków-Limanowa.

Dla potrzeb niniejszego artykułu wykorzystałem oprócz własnych obserwacji artykuł Kazimiery Malik i Barbary Olszewskiej pt. Studium Sedymentologiczne i Mikropaleontologiczne Warstw Grodziskich w Profilu Żegociny (Karpaty Fliszowe) Rocznik PTG v. 54-3/4 Kraków 1984 oraz Objaśnienia do Mapy Osuwisk i Terenów Zagrożonych Ruchami Masowymi Skala 1: 10000 Gmina Żegocina autorstwa Jarosława Winnickiego, Jacka Puchyry i Aleksandry Smyrak-Sikory.

26

AGH
Akademia Górniczo-Hutnicza
im. Stanisława Staszica
Wydział Geologii, Geofizyki
i Ochrony Środowiska
Katedra Geologii Ogólnej i Geoturystyki
al. Mickiewicza 30,
30-059 Kraków
link: journals.agh.edu.pl/geotour