Geoturystyka

÷Rumunia, Karpaty Wschodnie

Wprowadzenie

Tak się złożyło, że moja tegoroczna podróż do Rumunii mała charakter służbowy. Region Buzău, który odwiedziłem leży dokładnie „na zakręcie ” Karpat, czyli tam gdzie pasmo górskie Karpat, które począwszy od naszych Bieszczad biegnie z północnego zachodu na południowy wschód, raptownie zmienia kierunek i biegnie ku zachodowi. To szczególne położenie i skomplikowana budowa geologiczna sprawiają, że jest to region szczególnie zagrożony trzęsieniami ziemi i osuwiskami i do tego jeszcze powodziami, choć te ostatnie nie wyróżniają specjalnie Buzău spośród reszty Karpat. Łatwo się domyślić, że to te zagrożenia a nie zwiedzanie atrakcji geoturystycznych były głównym tematem podróży. Tak czy inaczej gospodarze nie omieszkali pokazać nam kilku obiektów, które warte są uwagi turystów, zwłaszcza tych zainteresowanych geologią. Tym bardziej, że poniższe informacje o nich zaczerpnąłem z
najbardziej kompetentnego źródła tj. od geomorfologów z Instytutu Geograficznego Rumuńskiej
Akademii Nauk pp. prof. Dana Balteanu i dr Mihaia Micu.

Region Buzău

Powierzchnia regionu Buzău wynosi ok. 6100 km2, z czego około połowa przypada na urodzajną Nizinę Wołoską a druga połowa to góry i przedgórza Karpat Wschodnich. Region ten leży w centrum sejsmicznego regionu Vrancea, najaktywniejszego sejsmicznie regionu Rumunii. To tutaj znajdowało się epicentrum trzęsienia ziemi, które nawiedziło Rumunię 4 marca 1977, a było odczuwalne również w południowo-wschodniej Polsce. Karpacka część regionu składa się z dwóch jednostek o różnej budowie geologicznej i morfologii. Na północnym zachodzie regionu znajduje się fragment głównego grzbietu Karpat o wysokościach bezwzględnych 1300-1700 m npm. Wysokości względne wynoszą tu 500-800 m. Jest on zbudowany z odpornych skał fliszowych wieku kredowego i paleogeńskiego. Od
południowego wschodu do głównego grzbietu przylegają znacznie niższe pasma przedgórza o wysokości bezwzględnej ok. 900 m npm. Wysokości względne wynoszą tu 300-500 m. Przedgórze jest zbudowane z niejednorodnej molasy. W składzie osadów molasy dominują łupki margle i gliny. Występuje tu również sól kamienna. Warto wiedzieć, że karpacka część regionu Buzău jest współcześnie wypiętrzana w tempie ok. 5 mm/rok w części wyższej oraz ok. 3-4 mm/rok na przedgórzu. Oprócz naturalnych zagrożeń położenie regionu ma swoje zalety. Nizinna część regionu posiada urodzajne gleby, na których uprawia się słoneczniki i kukurydzę. W górach dość niskie przełęcze ułatwiały od wieków kontakty handlowe z Siedmiogrodem po drugiej stronie Karpat. Średnia gęstość zaludnienia wynosi 90 os/km2, ale w głównych dolinach jest znacznie większa i osiąga 150 os/km2.

Błotne wulkany w Pâclele Mari i Pâclele Mici

Wulkany błotne różnią się zasadniczo od normalnych wulkanów swoja genezą i produktami erupcji. Inne są również ich formy rzeźby. Mogą one powstawać w wyniku naturalnych erupcji gazu ziemnego lub w wyniku ekshalacji gazów powulkanicznych albo też w wyniku trzęsień ziemi, kiedy to pod ciśnieniem wywołanym falą sejsmiczna woda wypływa przez szczeliny powstałe w wyniku wstrząsu. Występują one w wielu rejonach na świecie. Także w Rumunii jest ich więcej. Te, które obejrzeliśmy w miejscowościach Pâclele Mari (Wielkie) i Pâclele Mici (Małe) powstały w wyniku naturalnych erupcji gazu ze złóż ropy naftowej i gazu ziemnego. Obie miejscowości znajdują się w kotlinie Berca, która
powstała na osi antykliny Berca-Arbănaşi (przykład inwersji rzeźby). Mechanizm działania wulkanów błotnych wygląda mniej więcej następująco. Gaz ziemny wydobywa się ze złoża ku powierzchni wykorzystując płaszczyzny uskoków poprzecznych do osi antykliny. Niesie on ze sobą wodę, która niejako po drodze ku powierzchni rozmiękcza podatne osady, z których powstaje błoto. W efekcie na powierzchnię terenu wypływa błoto, z którego wydobywają się pęcherze gazu. Tam gdzie błoto jest rzadkie wygląda to trochę jak gotująca się woda, choć wulkany te są zupełnie zimne. Jeśli błoto jest gęściejsze pęcherze gazu wydobywają się rzadziej, ale za to wyrzucają w powietrze strzępy błota. Wysychające błoto tworzy miniaturowe formy stożków i kraterów (największe osiągają 4-6 m średnicy). Są to formy nietrwałe, łatwo rozmywane przez deszcze. Na miejscu zniszczonych rozwijają się nowe
stożki wulkaniczne i kratery. Powstały w ten sposób krajobraz jest na tyle oryginalny, że trudno znaleźć dla niego właściwe określenie. Wielu określa go, jako „księżycowy”, co jest nieadekwatne ze względu na wyraźne ślady działania wód opadowych. Mnie osobiście kojarzył się z planetą Małego Księcia Antoine'a de Saint-Exupéry'ego, ale brakuje tu baobabów. Jedyną rośliną, która da rady rosnąć na obrzeżach wulkanów jest Nitraria schoberi, pospolita w Azji Środkowej. Ma ona tu swoje jedyne stanowisko w Rumunii, na zachodniej granicy swojego zasięgu.

Błotny potok w Chirleşti

Ten osobliwy obiekt jest bardzo łatwo dostępny, znajduje się, bowiem przy głównej drodze prowadzącej z Buzău do Braszowa w miejscowości Chirleşti. Co więcej jego aktywność zagraża drodze. Potok błota rozciąga się na prawym zboczu doliny rzeki Buzău w bocznej dolince wyciętej w osadach fliszowych (piaskowce, łupki i gliny). Łączna długość tego potoku to 1350 m. Składa się z 3 zasadniczych części: obszaru źródłowego na wysokości ok. 615 m npm, kanału przepływowego o długości ok. 750 m oraz stożka akumulacyjnego w części dolnej (ok.330 m npm), który przylega do głównej drogi w dolinie Buzău. Potok jest najbardziej aktywny wiosna i latem. Jego zasięg wciąż się rozszerza  w górę wskutek cofania się skarpy obszaru źródłowego; i w dół wskutek rozwoju stożka
akumulacyjnego, który stwarza zagrożenie dla drogi i linii kolejowej w dnie głównej doliny.

Masyw solny Meledic

Prawie dwa lata odwiedzeniu Solnej Doliny k. Praid (opisałem ją w artykule „Szeklerzy i Sól…”) okazało się, że w Rumunii jest więcej miejsc gdzie skały zawierające sól występują na powierzchni. Płaskowyż Meledic wznosi się ponad doliną potoku Slanic (Solny) na wysokość ok. 600 m npm. Jest zbudowany z solnej brekcji wieku dolno mioceńskiego. Składnikami brekcji oprócz soli kamiennej są tufy, margle i gliny. Domieszki te sprawiają, że brekcja solna jest bardziej odporna na erozję niż czysta
sól. Wychodnie brekcji solnej tworzą strome ściany na zboczach doliny potoku Slanic i w wąwozach rozcinających płaskowyż. Wypłukiwana przez wody sól rekrystalizuje na powierzchni terenu, przez co wiele miejsc przez cały rok wygląda jak przyprószone śniegiem. W brekcji powstała też solna jaskinia o długości ok. 3 km (jedna z najdłuższych jaskiń tego typu na świecie). Osobliwością jest także słodkowodne jeziorko o głębokości ok. 60 m, które zawdzięcza swoje istnienie glinom izolującym je od słonego podłoża.

Osuwisko w Siriu

Osuwiska w Karpat fliszowych to nic nadzwyczajnego. Niektóre z nich rzucają się jednak w oczy bardziej niż inne. To, które zobaczyliśmy nad zbiornikiem wodnym Siriu zwraca na siebie uwagę z racji położenia i rozmiarów. Znajduje się ono na stoku góry Şoimului nad zbiornikiem wodnym Siriu, dlatego jest bardzo dobrze widoczne z drogi prowadzącej przeciwległym brzegiem zbiornika. Osuwisko rozciąga się na długości ok. 1100 m przy różnicy wysokości ok. 300 m. Górna krawędź niszy znajduje się na wysokości 820 m npm zaś poziom wody w zbiorniku oscyluje wokół 520 m npm. W górnej części jest ono szerokie na 170 m a w części dolnej na 350 m. W swoim obecnym kształcie osuwisko to powstało na wiosnę 2006 roku, kiedy w ciągu tygodnia osunęło się ok. 25 mln m3 materiału skalnego, z czego ok. 11 mln m3 znalazło się w zbiorniku wodnym. Stok, na którym powstało jest niemal w całości pokryty starszymi osuwiskami. Poprzednio podobny okres aktywności osuwisk odnotowano w 1920 roku.

Na zakończenie

Korzystając z dogodnego połączenia rumuńską drogą krajową nr 10 udaliśmy się jeszcze na drugą stronę Karpat do Siedmiogrodu. Mogliśmy w ten sposób zobaczyć także Brasov, a nawet zamek w Bran, reklamowany, jako zamek Draculi. Ale to już zupełnie inna historia.