Geoturystyka

Relacje z podróży - Europa

Spitsbergen - podstawowe informacje

÷Norwegia, Archipelag Svalbard, Spitsbergen

Spitsbergen - to potoczna, i w Polsce najlepiej znana nazwa archipelagu wysp, położonych na dalekiej północy kuli ziemskiej. Natomiast, oficjalną, norweską nazwą tego samego archipelagu jest Svalbard. Zgodnie z obowiązującą w Norwegii nomenklaturą, Spitsbergen to jedynie największa z ponad tysiąca wysp. W niniejszym opracowaniu obie nazwy będą używane zamiennie.

1 Pierwszy raz o Spitsbergenie wspomina w roku 1596 holenderski żeglarz W. Barents. On też nadaje używaną do dzisiaj nazwę (Spitsbergen - Ostre Góry). Na początku XVII. wieku, na Spitsbergenie pojawiają się łowcy fok i wielorybów. Później, gdy wieloryby i foki zostały niemal doszczętnie wytępione, na wyspy archipelagu przybywają traperzy, polujący na białe niedźwiedzie i lisy polarne. W wieku XIX., na Spitsbergenie pojawiają się pierwsi naukowcy i przemysłowcy

Formalnie, Svalbard znajduje się obecnie na terytorium Norwegii. Jednak, zgodnie z porozumieniem zawartym 9. lutego 1920 roku w Paryżu, wszystkie państwa, które ratyfikowały układ, mają prawo do eksploatacji bogactw naturalnych Spitsbergenu oraz swobodę działań naukowych, eksploracyjnych i turystycznych. Z możliwości tej skorzystała Rosja, która utrzymuje na Svalbardzie dwie kopalnie węgla. Nieoficjalnie jednak wiadomo, iż są one nierentowne. Na Spitsbergenie pracują też dwie stałe (czyli czynne przez cały) rok stacje polarne - norweska oraz polska (nad zatoką Hornsund). Populacja Spitsbergenu, to obecnie około 5,000 osób, mieszkających w pięciu osadach. Największą z miejscowości jest Longyearbyen, uznawane za nieoficjalną "stolicę" Svalbardu.

2 Łączna powierzchnia wszystkich wysp archipelagu wynosi 63,000 km2, jest zatem niemal równa powierzchni Irlandii. Dwie trzecie Spitsbergenu pokrywają lodowce. Dominujący wpływ na warunki naturalne wschodniej części archipelagu ma bardzo zimny prądu morski płynący od strony Syberii. W efekcie, właśnie wschodnia część Spisbergenu ma najniższą średnią temperaturę roczną, a szeroka strefa paku lodowego często uniemożliwia dostęp do wschodnich brzegów nawet w środku lata. Spektakularnym przeciwieństwem jest zachodnia część Svalbardu, ogrzewana przez ciepły Prąd Zatokowy (Golfsztrom) i dostępna dla statków przez całe arktyczne lato. Właśnie dzięki wpływowi Prądu Zatokowego klimat Spitsbergenu jest łagodniejszy od teoretycznego klimatu obszaru położonego na tak dalekiej północy. Średnia roczna temperatura Longyearbyen wynosi - 4.8 stopni C. Średnia temperatura lata w Longyearbyen to 6.0 stopni C, a zimy - 14.0 stopni C. Najniższa temperatura zanotowana dotychczas na Spisbergenie wynosi - 49.5 stopni C, a najwyższa 22 stopni C.

W trakcie lata polarnego, a szczególnie w czerwcu i lipcu, słońce pozostaje wysoko nad horyzontem przez całą dobę. Intensywność oświetlenia jest wtedy bardziej uzależniona od ilości chmur, niż od pory doby, a różnice temperatur pomiędzy dniem, a nocą są nieznaczne. W Longyearbyen dzień polarny trwa od połowy kwietnia do końca sierpnia, a noc polarna od 28. października do 14. lutego.

3 Większość wiatrów na Spitsbergenie wieje z północy oraz zachodu, a gwałtowne burze często pojawiają się nagle i niespodziewanie. Gleba jest stale zamarznięta do głębokości 500. m. Latem, cienka, powierzchniowa warstwa ziemi rozmarza. Woda jednak nie wsiąka w zamarzniętą głębiej glebę, co powoduje, iż tundra na Spistbergenie jest wyjątkowo podmokła. Suma rocznych opadów waha się od 400 mm w zachodniej części archipelagu, do 1200 mm na wschodzie.

Dzięki wpływowi ciepłego Prądu Zatokowego flora Svalbardu jest wyjątkowo bogata. Obok typowych dla tundry licznych gatunków mchów i porostów, na Spitsbergenie występują także grzyby, 7 gatunków paproci oraz 164 gatunki roślin naczyniowych. Najwyższe z roślin - trawy - rzadko przekraczają 10 cm wysokości, a trzy gatunki "drzew" rosnących na Svalbardzie (karłowate wierzby i brzoza), płożą się po ziemi, nie osiągając nawet 5. cm. Archipelag jest zamieszkiwany przez kilka gatunków ssaków. Spośród nich jednak, jedynie lis polarny i renifer spędzają zimę na lądzie. Pozostałe - foki, morsy, czy niedźwiedzie polarne - zimą przemieszczają się na południe. W wodach wokół Spitsbergenu występuje kilka gatunków wielorybów. Wprawdzie różnorodność awifauny Svalbardu nie jest tak duża, jak w cieplejszych rejonach kuli ziemskiej, jednak szczególną atrakcję stanowią tam ogromne kolonie lęgowe kilku gatunków ptaków morskich. Najpospolitsze gatunki ptaków na Spitsbergenie to: traczyk, śnieguła i biegus morski. Jedyny gatunek zimujący na wyspach archipelagu to pardwa.

Longyearbyen od bieguna północnego dzieli 1300 km, podczas gdy odległość do najbliższej miejscowości na kontynencie europejskim - Tromso - wynosi 1000 km, a do stolicy Norwegii - Oslo - 2100 km.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------

Kuba Terakowski - podróżnik z Krakowa. Odwiedził wszystkie 7 kontynentów - dwukrotnie był w Ameryce Południowej i na Antarktydzie, zwiedził Spitsbergen, w Afryce wspiął się na Kilimandżaro oraz odwiedził rezerwat Masai-Mara, zwiedził 19 parków narodowych Ameryki Północnej, zdobył australijską Górę Kościuszki, zobaczył tam także Ayers Rock, park narodowy Kakadu i Wielką Rafę Koralową. W Azji zorganizował trekking do bazy pod Everestem i spływał rzeką Trisuli.
Europa to takie miejsca jak szlak West Highland Way, Alpy Szwajcarskie oraz... Polska - góry, schroniska, piesze przechadzki m.in. wybrzeżem morza.

26

AGH
Akademia Górniczo-Hutnicza
im. Stanisława Staszica
Wydział Geologii, Geofizyki
i Ochrony Środowiska
Katedra Geologii Ogólnej i Geoturystyki
al. Mickiewicza 30,
30-059 Kraków
link: journals.agh.edu.pl/geotour